Δεκαετής παραγραφή ασφαλιστικών οφειλών: Ερωτήσεις-απαντήσεις για τους δικαιούχους και τις προϋποθέσεις
Εντολή να «τρέξει» άμεσα η εξέταση των αιτήσεων πολιτών για την παραγραφή μη βεβαιωμένων οφειλών πέραν της δεκαετίας, εφόσον εμπίπτουν στις προϋποθέσεις του ν. 4997/2022, έδωσε ο Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, Κωστής Χατζηδάκης, στη Διοίκηση και στα υπηρεσιακά στελέχη του ΕΦΚΑ και του ΚΕΑΟ σε σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε σήμερα. Σημειώνεται ότι πέραν από τον ν. 4997/2022, έχουν εκδοθεί ήδη 2 σχετικές εγκύκλιοι προς τα στελέχη του ΕΦΚΑ: μια τον Δεκέμβριο του 2022 (έναν μήνα περίπου μετά την ψήφιση του νόμου) και μια συμπληρωματική τον Φεβρουάριο του 2023. Επίσης έχει ξεκινήσει ήδη εδώ και μέρες πρόσθετη συμπληρωματική εκπαίδευση των αρμοδίων υπαλλήλων για την διεκπεραίωση των σχετικών αιτήσεων.
Ωστόσο, τις τελευταίες ημέρες παρατηρήθηκε το φαινόμενο της συγκέντρωσης αρκετών αιτήσεων ανά την Ελλάδα για παραγραφή οφειλών πέραν της δεκαετίας, για τις οποίες δεν έχει ολοκληρωθεί η εξέταση.
Προκειμένου να επιταχυνθούν οι σχετικές διαδικασίες, δρομολογήθηκαν μια σειρά από παρεμβάσεις.
Συγκεκριμένα:
– Αποφασίστηκε να ολοκληρωθεί πριν το Πάσχα η εκπαίδευση των αρμόδιων υπαλλήλων σε όλες τις τοπικές διευθύνσεις του ΕΦΚΑ και παράλληλα να επεκταθεί και στους προϊστάμενους των διευθύνσεων εσόδων.- Μέσα στις επόμενες ημέρες πρόκειται να σταλεί νέα οδηγία προς τις αρμόδιες υπηρεσίες, προκειμένου να αποστέλλουν χωρίς καμία καθυστέρηση τα σχετικά αιτήματα παραγραφής στο ΚΕΑΟ. Το ΚΕΑΟ στη συνέχεια θα αποστέλλει τη δική του επιβεβαίωση στις τοπικές διευθύνσεις, η οποία και θα επιλύει αυτόματα κάθε αμφιβολία των υπαλλήλων ως προς την υπαγωγή των αιτήσεων στις διατάξεις του νόμου περί παραγραφής.- Ζητήθηκε από τον Υπουργό να διαβιβαστεί στην ανάδοχο εταιρία αίτημα για επίσπευση παράδοσης του σχετικού λογισμικού, προκειμένου οι διαδικασίες να προχωρούν ακόμα ταχύτερα.
Στη σύσκεψη συμμετείχαν ο Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, Κωστής Χατζηδάκης, ο Υφυπουργός Κοινωνικής Ασφάλισης, Πάνος Τσακλόγλου, η Γενική Γραμματέας Κοινωνικής Ασφάλισης, Παυλίνα Καρασιώτου, ο Διοικητής του ΕΦΚΑ, Παναγιώτης Δουφεξής, ο αρμόδιος υποδιοικητής του ΕΦΚΑ, Νίκος Χουρδάκης, ο Εκπρόσωπος Τύπου του ΕΦΚΑ, Όμηρος Τσάπαλος, και τα αρμόδια υπηρεσιακά στελέχη του ΚΕΑΟ και του ΕΦΚΑ.
Ο Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, Κωστής Χατζηδάκης, δήλωσε: «Οι νόμοι πρέπει να εφαρμόζονται και μάλιστα χωρίς καθυστερήσεις. Δεν μπορεί να γίνεται ανεκτό να εμποδίζεται η εφαρμογή τους είτε από την γραφειοκρατία είτε από την ευθυνοφοβία. Για αυτό ζήτησα την άμεση υλοποίηση μιας σειράς παρεμβάσεων με στόχο την επιτάχυνση της εξέτασης των αιτημάτων. Στόχος είναι η εικόνα να έχει βελτιωθεί σημαντικά εντός του επόμενου μήνα και οι πολίτες να λάβουν άμεσα την απάντηση που τους οφείλει ο ΕΦΚΑ».
Ακολουθούν ορισμένες χρηστικές ερωτήσεις-απαντήσεις σχετικά με τους δικαιούχους και τις προϋποθέσεις παραγραφής μη βεβαιωμένων οφειλών πέραν της δεκαετίας
1) Πώς γίνεται εφεξής η παραγραφή των χρεών προς τον ΕΦΚΑ;
Με τον ν. 4997/2022 μειώθηκε ο χρόνος που έχει στη διάθεσή του ο ΕΦΚΑ για να βεβαιώσει και να εισπράξει απαιτήσεις από μη καταβληθείσες ασφαλιστικές εισφορές σε 10 χρόνια, από 20 χρόνια που είναι σήμερα. Εάν η απαίτηση δεν βεβαιωθεί (αναζητηθεί) μέσα σε αυτό το χρονικό διάστημα, παραγράφεται. Με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται η συμμόρφωση με την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας που έκρινε ότι η ενιαία 20ετία για την παραγραφή των απαιτήσεων του ΕΦΚΑ, που είχε θεσπιστεί με το «νόμο Κατρούγκαλου», είναι υπερβολικός χρόνος και αντίκειται στην αρχή της αναλογικότητας, με το ανώτατο δικαστήριο να θέτει την δεκαετία ως εύλογο χρόνο παραγραφής.
Στη συνέχεια, από 1ης Ιανουαρίου 2027, η παραγραφή γίνεται πενταετής, ώστε να είναι αντίστοιχη με αυτή που ισχύει για τη φορολογική διοίκηση, συνεπώς και ο ΕΦΚΑ θα οφείλει να βεβαιώνει εντός πενταετίας.
2) Ποιοι είναι οι δυνητικοί ωφελούμενοι;
Αφορά σε όλες τις κατηγορίες οφειλετών ασφαλιστικών εισφορών (εργοδότες, ελεύθεροι επαγγελματίες, αυτοτελώς απασχολούμενοι, αγρότες). Αφορά και στον ΕΦΚΑ, στο βαθμό που θα πρέπει να βεβαιώνει τις απαιτήσεις πιο κοντά στην ημερομηνία γένεσης των οφειλών, κάτι που ενισχύει τα ασφαλιστικά έσοδα και αποθαρρύνει κακές πρακτικές υπερβολικών καθυστερήσεων.
Διευκρινίζεται πως οι μισθωτοί δεν θίγονται από την παραγραφή οφειλών του εργοδότη, καθώς η ασφάλιση που αντιστοιχεί στις παραγεγραμμένες οφειλές αυτές εξακολουθεί να τους αναγνωρίζεται.
Επιπλέον, οι αυτοαπασχολούμενοι θα μπορούν να καταβάλουν τις οφειλές τους, παρά την παραγραφή, εφόσον το επιθυμούν, προκειμένου να αναγνωρίσουν ως ασφαλιστικό χρόνο το διάστημα που παραγράφηκε.
Τέλος, λαμβάνεται ειδική μέριμνα για όσους οφειλέτες ρύθμισαν χρέη πέραν της δεκαετίας, ώστε να μην αδικηθούν παρότι ήταν συνεπείς. Στις περιπτώσεις αυτές και μετά από αίτηση του ενδιαφερόμενου, το παραγεγραμμένο ποσό αφαιρείται από τη ρύθμιση και τα ποσά που έχουν καταβληθεί καλύπτουν την υπόλοιπη οφειλή.
Παράδειγμα 1
Αυτοαπασχολούμενος που υποβάλλει αίτηση συνταξιοδότησης το 2022 οφείλει εισφορές για τα έτη 2002-2011, τις οποίες ο ΕΦΚΑ δεν του έχει καταλογίσει μέχρι τη στιγμή της αίτησης. Οι εισφορές αυτές αφορούν διάστημα πέραν της δεκαετίας και άρα είναι παραγεγραμμένες. Έστω ότι, για να θεμελιώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα, ο αυτοαπασχολούμενος χρειάζεται ακόμη 5 χρόνια ενσήμων. Τότε έχει την δυνατότητα να πληρώσει τα 5 από τα 10 παραγεγραμμένα χρόνια, ώστε να τα αναγνωρίσει ως ασφαλιστικό χρόνο.
Αντιθέτως, εάν ο ΕΦΚΑ είχε προβεί σε κοινοποίηση προς τον ασφαλισμένο της βεβαίωσης οφειλής των εν λόγω εισφορών εντός δεκαετίας από τη γένεσή της (γεγονός που διακόπτει τον χρόνο παραγραφής) τότε ο ασφαλισμένος οφείλει το σύνολο των εισφορών.
Παράδειγμα 2
Το 2019 βεβαιώθηκε και στη συνέχεια, με αίτηση του ασφαλισμένου, ρυθμίστηκε οφειλή του 2008, η οποία με την εν λόγω διάταξη αναφέρεται σε διάστημα πέραν της δεκαετίας και άρα καθίσταται παραγεγραμμένη. Ο οφειλέτης αυτός μπορεί, με αίτησή του, να ζητήσει τη διακοπή της ρύθμισης και τη διαγραφή της υπολειπόμενης οφειλής του. Μπορεί, όμως, να συνεχίσει να εξυπηρετεί τη ρύθμιση, ώστε να του αναγνωρισθεί ο ασφαλιστικός χρόνος που αντιστοιχεί στην οφειλή.
3) Από πότε ξεκινά η παραγραφή; Πότε ολοκληρώνεται ο χρόνος της παραγραφής;
Η παραγραφή ξεκινά από την 1η Ιανουαρίου του έτους που ακολουθεί το έτος στο οποίο παρασχέθηκε η εργασία/υπηρεσία που υπάγεται στην υποχρεωτική ασφάλιση. Εάν περάσουν 10 χρόνια, εάν δηλαδή παρέλθει η 31η Δεκεμβρίου του δέκατου έτους μετά από το έτος στο οποίο παρασχέθηκε η εργασία/υπηρεσία, χωρίς ο ασφαλισμένος (ή ο εργοδότης) να έχει ειδοποιηθεί με κάποιον τρόπο για την οφειλή του, αυτή παραγράφεται. Οφειλές που δημιουργούνται από το 2026 και μετά θα παραγράφονται στα 5 χρόνια.
4) Αν δηλαδή κάποιος δεν πληρώσει μέσα στη δεκαετία τις οφειλές του, αυτές «σβήνονται»;
Όχι, επειδή η παραγραφή διακόπτεται κάθε φορά που ο ασφαλισμένος ειδοποιείται ότι οφείλει ασφαλιστικές εισφορές. Σε μια τέτοια περίπτωση, η δεκαετία ξεκινά εκ νέου από την ειδοποίηση.
Παράδειγμα
Αν κάποιος οφείλει ασφαλιστικές εισφορές για την άσκηση ελεύθερου επαγγέλματος το 2018 και δεν τις έχει καταβάλει, η παραγραφή της οφειλής του ξεκινά από την 1η Ιανουαρίου 2019. Εάν δεν έχει ειδοποιηθεί ότι χρωστά μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2029, η απαίτηση παραγράφεται. Εάν όμως βεβαιωθεί η οφειλή και του έλθει ατομική ειδοποίηση στις 5 Οκτωβρίου 2021, η παραγραφή εκτείνεται μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2032. Εάν στη συνέχεια γίνει κάποια πράξη διοικητικής εκτέλεσης (λ.χ. κατάσχεση κάποιου περιουσιακού στοιχείου) στις 10 Μαρτίου 2030, η παραγραφή εκτείνεται μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2041.
5) Με ποιους τρόπους διακόπτεται η παραγραφή;
Η παραγραφή διακόπτεται όταν ο ΕΦΚΑ (ή το ΚΕΑΟ) ειδοποιήσει με οποιονδήποτε τρόπο τον ασφαλισμένο για την οφειλή: με δικαστικό επιμελητή/κλητήρα, επιστολή, ηλεκτρονική ειδοποίηση ή λάβει μέτρο διοικητικής εκτέλεσης για την είσπραξή της (κοινοποίηση ατομικής βεβαίωσης, κατάσχεση, πλειστηριασμός κ.λπ.).
6) Επομένως, τι ουσιαστικό αποτέλεσμα έχει η μείωση του χρόνου παραγραφής, αφού αυτή θα μπορεί να επεκτείνεται συνεχώς με κοινοποίηση πράξεων του ΕΦΚΑ;
Η παραγραφή δεν είναι θεσμός που αποσκοπεί στην αποφυγή πληρωμής των οφειλών. Είναι θεσμός που διασφαλίζει την ασφάλεια δικαίου και την ασφάλεια των συναλλαγών. Από τη μία, ο ασφαλισμένος πρέπει να ξέρει ποιες είναι οι οφειλές του και αυτές να εκκαθαρίζονται κάποια στιγμή. Από την άλλη, ο ΕΦΚΑ (και το ΚΕΑΟ, που υπάγεται στον ΕΦΚΑ) δεν πρέπει να αδρανεί στην είσπραξη των ασφαλιστικών εισφορών και πρέπει να είναι σε θέση να προϋπολογίζει και να εισπράττει τα έσοδά του στο πλαίσιο και της χρηστής διαχείρισης του φορέα. Με την επιτάχυνση του χρόνου παραγραφής διασφαλίζεται ότι ο ΕΦΚΑ κινείται εντός αποδεκτών χρονικών πλαισίων, ενώ με τη δυνατότητα διακοπής της παραγραφής διασφαλίζεται ότι οι στρατηγικοί κακοπληρωτές δεν θα αποφεύγουν την εκπλήρωση των υποχρεώσεών τους.
Στα 5 έτη η παραγραφή ασφαλιστικών οφειλών από το 2027 – Έως τις 20 Δεκεμβρίου η έκτακτη οικονομική ενίσχυση προς ευάλωτους συνταξιούχους
Τοποθέτηση του Υφυπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων κατά τη συζήτηση του νομοσχεδίου με θέμα «Εξορθολογισμός ασφαλιστικής και συνταξιοδοτικής νομοθεσίας, ενίσχυση ευάλωτων κοινωνικών ομάδων και άλλες διατάξεις», στην Επιτροπή Κοινωνικών Υποθέσεων της Βουλής. Τη συνέχιση του μεταρρυθμιστικού έργου της κυβέρνησης και του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων με το υπό συζήτηση νομοσχέδιο που έχει στον πυρήνα του την υλοποίηση πολιτικών με έντονο κοινωνικό πρόσημο για την ενίσχυση των πιο ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού, καθώς και την αναγκαιότητα εξορθολογισμού και ενιαιοποίησης των κανόνων του ασφαλιστικού συστήματος, ανέδειξε σήμερα κατά τη διάρκεια της συζήτησης στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής, ο κ. Πάνος Τσακλόγλου.
Ακολουθούν βασικά σημεία της ομιλίας του κ. Τσακλόγλου:
Αναφερόμενος στην έκτακτη οικονομική ενίσχυση προς ευάλωτους συνταξιούχους και ανασφάλιστους υπερήλικες καθώς και τους δικαιούχους αναπηρικού επιδόματος, Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος και Επιδόματος Παιδιού που θα καταβληθεί έως τις 20 Δεκεμβρίου, ο κ. Τσακλόγλου είπε ότι «Παρέχουμε και φέτος τα Χριστούγεννα έκτακτη οικονομική ενίσχυση 250 ευρώ στους συνταξιούχους. Την ενίσχυση θα λάβουν όσοι συνταξιούχοι έχουν ατομικό εισόδημα έως €9.600 (από 7.200 που ίσχυε πέρυσι), οικογενειακό εισόδημα έως 16.800 (από 14400 που ίσχυε πέρυσι) και αντικειμενική αξία ακινήτων έως 300.000 (από 200.000 που ίσχυε πέρυσι). Ενίσχυση ύψους 250 ευρώ θα λάβουν και οι δικαιούχοι αναπηρικού επιδόματος, καθώς και οι ανασφάλιστοι υπερήλικες, ενώ οι δικαιούχοι του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος θα λάβουν διπλό επίδομα και οι δικαιούχοι του επιδόματος παιδιού μιάμιση επιπλέον δόση. Συνολικά 2,3 εκατομμύρια συμπολίτες μας θα λάβουν τις παραπάνω οικονομικές ενισχύσεις».
Για την αύξηση των συντάξεων από την 1/1/2023 για πρώτη φορά μετά από 12 χρόνια, ο κ. Τσακλόγλου τόνισε ότι με το νομοσχέδιο «Καθορίζονται οι απαραίτητες διαδικασίες για την πολυαναμενόμενη αναπροσαρμογή των συντάξεων από 1/1/2023, που θα επιφέρει αύξηση του ύψους της σύνταξης άνω του 7% σε περίπου 1,4 εκατομμύρια συνταξιούχους, μικρότερες αυξήσεις σε 300 περίπου χιλιάδες συνταξιούχους των οποίων θα μηδενισθεί η προσωπική διαφορά, ενώ στους υπόλοιπους θα μειωθεί σημαντικά η προσωπική διαφορά ώστε να δουν και αυτοί αυξήσεις τα επόμενα χρόνια».
Αναφερόμενος στη μείωση σε 10 χρόνια (από 20 που είναι σήμερα) του χρόνου παραγραφής των ασφαλιστικών εισφορών που δεν έχουν βεβαιωθεί, σε εφαρμογή απόφασης του ΣτΕ, ο κ. Τσακλόγλου επεσήμανε ότι «Μειώνεται ο χρόνος για να βεβαιώσει ο e-ΕΦΚΑ απαιτήσεις από μη καταβληθείσες ασφαλιστικές εισφορές από 20 σε 10 χρόνια. Από την 1/1/2027 το διάστημα παραγραφής θα μειωθεί στα 5 έτη προκειμένου να επέλθει εναρμόνιση με το αντίστοιχο χρονικό διάστημα παραγραφής μη βεβαιωμένων φορολογικών οφειλών».
Για το θέμα της αύξησης των δόσεων ρυθμισμένων ασφαλιστικών εισφορών, ο κ. Τσακλόγλου επεσήμανε ότι εκτός από την αύξηση του αριθμού των δόσεων ρυθμισμένων ασφαλιστικών οφειλών «από 12 που είναι σήμερα σε 24, κατ’ αντιστοιχία του τι ισχύει για τις φορολογικές οφειλές, προβλέπεται και παύση της ποινικής δίωξης όσων οφειλετών εξυπηρετούν κανονικά τη ρύθμισή τους».
Αναφορικά με την ενιαιοποίηση των κανόνων παροχής συντάξεων αναπηρίας από κοινή νόσο, ο κος Τσακλόγλου επισήμανε ότι «Με την νέα ρύθμιση ενιαιοποιείται το ποσοστό αναπηρίας που απαιτείται για τη λήψη σύνταξης αναπηρίας στο 50%. Το όριο αυτό ισχύει ήδη για όλους τους ασφαλισμένους του ιδιωτικού τομέα εκτός από τους ελεύθερους επαγγελματίες με πρώτη ασφάλιση προ του 1993 και τους ασφαλισμένους του πρώην ΟΓΑ – όπου το αντίστοιχο ποσοστό είναι 67% – οι οποίοι είναι και οι επωφελούμενοι από την αλλαγή».
Σχετικά με τη ρύθμιση για την επέκταση της λεγόμενης «μάχιμης πενταετίας» των ενστόλων, ο κος Τσακλόγλου ανέφερε ότι «η ρύθμιση αυτή αποσκοπεί στη διασφάλιση ίσης μεταχείρισης όλων των ενστόλων ως προς το δικαίωμά τους να αναγνωρίσουν έως και επιπλέον 5 έτη ασφάλισης, καταβάλλοντας τις αναλογούσες εισφορές. Μέχρι σήμερα υπάρχει διαφορετική αντιμετώπιση μεταξύ ασφαλισμένων προ και μετά του 2011, μεταξύ μόνιμου και μη μόνιμου προσωπικού, αλλά και μεταξύ ειδικοτήτων».
Για την άδεια μητρότητας σε μισθωτές του ιδιωτικού τομέα ο Υφυπουργός Εργασίας δήλωσε ότι «προβλέπεται η επέκταση του χρονικού διαστήματος της επιδοτούμενης από την ΔΥΠΑ άδειας μητρότητας στους 9 μήνες για τις μισθωτές μητέρες του ιδιωτικού τομέα (από 6 μήνες που ισχύει σήμερα), προκειμένου να αμβλυνθούν περαιτέρω οι διαφορές που υπάρχουν με τον δημόσιο τομέα. Η διάταξη αυτή στοχεύει στη στήριξη της οικογένειας και μπορεί να εφαρμοστεί εναλλακτικά και για τον πατέρα σε περίπτωση που δεν κάνει χρήση η μητέρα».
Τέλος, ο κ. Τσακλόγλου κατά τη διάρκεια της ομιλίας του αναφέρθηκε και στη διεθνή συγκυρία λέγοντας χαρακτηριστικά: «Βρισκόμαστε σε μία συγκυρία όπου η μία κρίση διαδέχεται την άλλη. Από την υγειονομική και οικονομική κρίση που έφερε η πανδημία στην ενεργειακή κρίση και το κύμα ακρίβειας που έφερε η εισβολή στην Ουκρανία και το γενικότερο οικονομικό και πολιτικό κλίμα αβεβαιότητας σε διεθνές επίπεδο. Σε αυτό το πλαίσιο καλούμαστε από τη μία να σχεδιάσουμε και να υλοποιήσουμε μεταρρυθμίσεις μακροπρόθεσμου ορίζοντα και από την άλλη να λάβουμε μέτρα οικονομικής ενίσχυσης και ελάφρυνσης βαρών για την αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος και την αντιμετώπιση άμεσων αναγκών της καθημερινότητας. Στο Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων προσπαθούμε καθημερινά να ανταποκριθούμε στο αίτημα των πολιτών για εξασφάλιση ενός αξιοπρεπούς επιπέδου διαβίωσης και για εκσυγχρονισμό του κράτους με παροχή ποιοτικών υπηρεσιών στα πεδία της εργασίας, της κοινωνικής ασφάλισης και της κοινωνικής πρόνοιας. Και παρά τη δύσκολη συγκυρία, τα δεδομένα δείχνουν ότι τα καταφέρνουμε χωρίς σε καμία περίπτωση να παραμελούμε τους δημοσιονομικούς μας στόχους».